przykazania kościelne - Parafia Żarnowiec

Przejdź do treści
Przykazania kościelne
Pierwsze przykazanie: W niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymywać się od prac niekoniecznych.

Przykazania kościelne, jak przypomina Katechizm Kościoła Katolickiego, odnoszą się do życia moralnego i należą do prawa pozytywnego, ogłaszanego przez władzę pasterską w Kościele. W historii Kościoła wielokrotnie zmieniała się ich liczba i brzmienie. Było to podyktowane osłabieniem pewnych form pobożności. Stąd też przykazania kościelne eksponują te praktyki pobożności chrześcijańskiej, które w konkretnym czasie były lub są szczególnie zagrożone i zaniedbywane.
Zmian w dotychczasowym brzmieniu przykazań kościelnych dokonał Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK) z 1992 roku. Konferencja Episkopatu Polski podczas 313 Zebrania Plenarnego w dniach 20 - 21 czerwca 2001 roku przyjęła katechizmowy zapis pięciu przykazań kościelnych. Został on zatwierdzony przez Kongregację Nauki Wiary w następującym brzmieniu:
W niedziele i święta nakazane uczestniczyć we Mszy świętej i powstrzymać się od prac niekoniecznych.
Przynajmniej raz w roku przystąpić do sakramentu pokuty.
Przynajmniej raz w roku, w okresie wielkanocnym, przyjąć Komunię Świętą.
Zachowywać nakazane posty i wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, a w okresach pokuty powstrzymywać się od udziału w zabawach.
Troszczyć się o potrzeby wspólnoty Kościoła.
W liście pasterskim na I Niedzielę Adwentu 2003 roku biskupi polscy przypomnieli nam wszystkim przykazania kościelne jako normy obowiązujące wiernych Kościoła Katolickiego, podając jednocześnie znaczenie i tłumaczenie na język praktyki poszczególnych przykazań. Ponieważ w ostatnich latach po ukazaniu się nowego Katechizmu Kościoła Katolickiego nawarstwiło się wiele nieścisłości wokół tego zagadnienia, ponadto w ostatnich miesiącach w Polsce toczy się dyskusja nad ustawowym ograniczeniem handlu w niedziele i święta, w której głos zabrało także Prezydium Konferencji Episkopatu Polski, wydając stosowny komunikat, dlatego w najbliższym czasie spróbuję przybliżyć Internautom odwiedzającym naszą stronę parafialną znaczenie poszczególnych przykazań kościelnych.
I tak pierwsze przykazanie kościelne jest nową redakcją dwóch pierwszych dotychczasowych przykazań i niesie ze sobą dwa zobowiązania. Jedno odnosi się do święcenia niedzieli jako pamiątki Zmartwychwstania Chrystusa oraz najważniejszych świąt liturgicznych, w których wspominamy najważniejsze tajemnice z życia Jezusa, Najświętszej Maryi Panny i oraz świętych. Czynimy to głównie przez udział w celebracji Mszy świętej. Drugie, wynikające z pierwszego przykazania kościelnego, obejmuje obowiązek powstrzymania się od wykonywania zajęć i prac, które nie są konieczne, a utrudniają oddawanie czci należnej Bogu i właściwe przeżywanie niedziel i świąt jako dni budowania więzi międzyludzkich w rodzinach i wspólnocie Kościoła. W liście apostolskim o świętowaniu niedzieli „Dies Domini" św. Jan Paweł II przypomina, że cykl pracy i odpoczynku jest wpisany w ludzką naturę i jest zgodny z wolą Boga Stwórcy. Niedziela winna też być dniem, w którym katolicy w sposób szczególny poświęcają się dziełom miłosierdzia chrześcijańskiego, działalności charytatywnej i apostolskiej (Dies Domini 65, 69).
Świętami nakazanymi z prawa powszechnego oprócz niedziel są:
- Uroczystość Narodzenia Pańskiego (25 grudzień),
- Uroczystość Świętej Bożej Rodzicielki Maryi (1 styczeń),
- Uroczystość Objawienia Pańskiego (6 styczeń),
- Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa, czyli Boże Ciało (czwartek po Uroczystości Trójcy Przenajświętszej),
- Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (15 sierpień),
- Uroczystość Wszystkich Świętych (1 listopad).
Inne uroczystości i święta, jak np.: pierwszy dzień Oktawy Narodzenia Pańskiego, pierwszy dzień Oktawy Wielkanocy, Niepokalane Poczęcie, Świętego Józefa, Świętych Piotra i Pawła, Święto Ofiarowania Pańskiego (Matki Bożej Gromnicznej) nie są świętami nakazanymi, ale zachęca się wiernych, aby w tych dniach w miarę możliwości, szanując wielowiekową tradycję, uczestniczyli we Mszy świętej i powstrzymali się od prac niekoniecznych.

Drugie przykazanie: Przynajmniej raz w roku przystąpić do sakramentu pokuty.

„Skoro chrzest jest prawdziwym włączeniem w świętość Boga poprzez wszczepienie w Chrystusa i napełnienie Duchem Świętym, to sprzeczna z tym byłaby postawa człowieka pogodzonego z własną małością, zadowalającego się minimalistyczną etyką i powierzchowną religijnością ”
Jan Paweł II, Novo millenio ineunte, 31

Pokuta i związane z nią nawrócenie i pojednanie jest istotnym elementem ekonomii zbawienia, a przez to ważnym punktem programu uświęcenia człowieka we wspólnocie Kościoła. Chrystus rozpoczynając swą działalność publiczną wzywał słuchaczy: „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię ” (Mt 3, 2), a po swoim zmartwychwstaniu udzielił Apostołom wladzy odpuszczania i zatrzymywania grzechów.
Po raz pierwszy praktyką przystępowiania do sakramentu pokuty zajął się Sobór Laterański IV w 1215 roku. Ustalono wówczas, że każdy chrześcijanin po dojściu do lat rozeznania powinien przynajmniej raz w roku wyspowiadać się i przyjąć Komunię świętą w okresie wielkanocnym.
Nowy Katechizm Kościoła Katolickiego ustanawia osobne przykazania odnośnie przystępowania do sakramentu pokuty i przyjmowania Komunii świętej. W ten sposób Kościół podkreślił znaczenie i konieczność spowiedzi świętej w życiu chrześcijanina. Jedynym zwyczajnym sposobem, przez który wierni Kościoła Katolickiego dostępują pojednania z Bogiem i Kościołem, jest indywidualna i integralna spowiedź oraz rozgrzeszenie (KPK 960). Warto zauważyć, że obecnie przykazanie nie zobowiązuje do korzystania z sakramentu pokuty w okresie wielkanocnym (w niektórych rejonach Polski obowiązek spowiedzi i Komunii świętej wielkanocnej musiał być spełniony we własnej parafii, albo za zgodą proboszcza w innej). Kodeks Prawa Kanonicznego nie określa, kiedy należy to uczynić. Trzeba jednak przypomnieć w tym miejscu, że spowiadać należy się nie tylko z grzechów śmiertelnych, ale dla dobra duchowego również z powszednich. Sakrament pokuty bowiem nie tylko niesie ze sobą odpuszcznie grzechów, pojednanie z Bogiem i Kościołem i przywrócenie utraconych zasług, ale także daje spokój sumienia i pomoc w lepszym rozeznaniu własnej duszy oraz wzmacnia duchowo i uodparnia na zło moralne.
Drugie przykazanie kościelne ma na celu przygotowanie do godnego przeżywania Eucharystii, która jest kontynuacją dzieła nawrócenia i przebaczenia zapoczątkowanego w sakramencie chrztu świętego.
Duchowości chrześcijańskiej obcy jest minimalizm. Stąd też nieporozumieniem jest dosłowne rozumienie sformułowania „przynajmniej raz w roku” przez coraz większą część katolików, co wyraźnie można zauważyć przy okazji zbliżających się Uroczystości Narodzenia Pańskiego bądź Zmartwychwstania Pańskiego. Niewiele bowiem ma wspólnego troska o rozwój duchowy i własne zbawienie z przystępowaniem do spowiedzi świętej i Komunii świętej tylko „od wielkiego święta” i to w dodatku często bez odpowiedniego przygotowania i w wielkim pośpiechu (bez dokładnego rachunku sumienia, szczerego żalu za grzechy i postanowienia poprawy nie ma szczerości wyznania grzechów), a co za tym idzie, spowiedź staje się niestety, nie spotkaniem z miłosiernym i przebaczającym Ojcem, ale raczej odklepaniem znanej z dzieciństwa formułki, która niczego nie wnosi do duchowego życia chrześcijanina.
Niech czas zbliżających się Świąt Bożego Narodzenia będzie okazją do refleksji nad tym, z jakim usposobieniem przystępujemy do sakramentu pokuty.

Trzecie przykazanie: Przynajmniej raz w roku w okresie wielkanocnym przyjąć Komunię Świętą.

Jezus Chrystus ustanawiając Najświętszą Eucharystię wzywa uczniów, aby przyjmowali Jego Ciało i Krew. Wypełnienie tego zalecenia jest warunkiem osiągnięcia zbawienia. W „Mowie Eucharystycznej” Jezus uczy: „Ja jestem chlebem żywym, który zstąpił z nieba. Jeśli ktoś spożywa ten chleb, będzie żył na wieki” (J6, 51).
Na przestrzeni wieków Kościół wzywa wszystkich wiernych, aby posłuszni woli Zbawiciela posilali się Eucharystią, jako pokarmem, który jest umocnieniem w drodze do wieczności. Obowiązek przyjmowania Komunii Świętej został określony, gdy pojawiły się oznaki osłabienia pobożności i gorliwości w przystępowaniu do Stołu Eucharystycznego. W odniesieniu do całego Kościoła obowiązek ten wprowadził Sobór Laterański IV w 1215 roku. Zgodnie z jego postanowieniami każdy wierny po osiągnięciu wieku pełnego rozeznania powinien co najmniej raz w roku, w okresie wielkanocnym, przystąpić do Komunii Świętej. Tym, którzy uchylali się od tego obowiązku, groziły sankcje karne.
W nowym sformułowaniu trzeciego przykazania można zauważyć odwołanie do kanonu 920 Kodeksu Prawa Kanonicznego: „Każdy wierny po przyjęciu Najświętszej Eucharystii po raz pierwszy ma obowiązek przyjmować ją przynajmniej raz w roku. Ten nakaz powinien być wypełniony w okresie wielkanocnym, chyba że dla słusznej przyczyny wypełnia się go w innym czasie w ciągu roku”.
W tym miejscu warto przypomnieć, że okres wielkanocny trwa od liturgii Wigilii Paschalnej do Niedzieli Zesłania Ducha Świętego. W naszych warunkach, tradycyjnie są urządzane rekolekcje wielkopostne. Są one wystarczającą racją przyjęcia tzw. Komunii Świętej wielkanocnej podczas ich trwania, tym bardziej, że Kodeks Prawa Kanonicznego dopuszcza taką możliwość.
Należy także zaznaczyć, że nie spełnia tego obowiązku ten wierny, który Komunię Świętą przyjmuje w sposób świętokradzki. Nie chodzi bowiem o wypełnienie przepisu prawa, ale o umocnienie życia duszy.
Dokument II Polskiego Synodu Plenarnego „Liturgia Kościoła po Soborze Watykańskim II” wyjaśnia, że „Trzecie Przykazanie kościelne określa minimum w przyjmowaniu Ciała i Krwi Pańskiej w związku ze Świętami Wielkanocnymi, które są Źródłem i ośrodkiem liturgii chrześcijańskiej”.
Szczególnego znaczenia to przykazanie nabiera w perspektywie nauczania św. Jana Pawła II, które zawarte jest między innymi w Liście Apostolskim Ecclesia de Eucharistia. Papież we wspomnianym dokumencie wielokrotnie podkreśla rolę Eucharystii, polegającą na budowaniu wiary Ludu Bodego, wzmacnianiu ducha apostolstwa wśród wiernych, umacnianiu jedności wspólnoty Kościoła oraz prowadzeniu do chwały Chrystusa zmartwychwstałego. W świetle nauczania Soboru Watykańskiego II i św. Jana Pawła II, autentyczne życie chrześcijanina jest więc czymś więcej, niż owym „przynajmniej raz w roku”. Cytując, można powiedzieć, że „przykazania kościelne: drugie i trzecie, wydają się być zatem w sensie negatywnym «termometrem» dla wierzących, wskazującym, na ile już ostygli w wierze”.
Niech przeżywanie tajemnicy Chrystusa w Święta Narodzenia Pańskiego będzie naznaczone obecnością w naszych sercach Zbawiciela, który stając się „Emmanuelem” przychodzi do nas w każdej Eucharystii i daje nam siebie, abyśmy mieli życie i mieli je w obfitości (por. J 10, 10).


Czwarte przykazanie: Zachowywać nakazane posty i wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych,
a w okresie Wielkiego Postu powstrzymać się od udziału w zabawach.


Tradycji biblijnej szeroko znana jest idea nawrócenia i pokuty. Obowiązek pokuty wynika z konieczności rozwoju życia wewnętrznego, opanowania popędów ludzkiej natury, wynagrodzenia za grzechy oraz potrzeby wznoszenia duszy do Boga. Powszechne przekonanie ludzi łączy pokutę z pojęciami religijnymi. W Piśmie Świętym pokuta jest wyraźnie nakazana przez Boga. Szczególnym punktem objawienia obowiązku pokuty i nawrócenia są słowa i przykład Jezusa, który rozpoczynając swą publiczną działalność od wezwania: „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”. Jezus głosił konieczność pokuty jako warunek zbawienia. Nakazał ją także przykładem własnego życia, podejmując czterdziestodniowy post na pustyni oraz przyjmując cierpienie i śmierć na krzyżu.
Obowiązek pokuty jest osobowym wezwaniem, które Bóg kieruje do człowieka. Jest to wezwanie do wewnętrznej przemiany i ułożenia życia w perspektywie powołania do świętości i miłości wobec Boga i bliźniego. Zgodnie z Kodeksem Prawa Kanonicznego w Kościele katolickim obowiązują pewne okresy i dni pokutne: „W Kościele powszechnym dniami i okresami pokutnymi są poszczególne piątki całego roku i czas Wielkiego Postu ” (KPK1250). Są to normy dotyczące wszystkich, którzy w sposób formalny nie wystąpili z Kościoła katolickiego. W dni pokuty należy pamiętać o czynach pokutnych. Są nimi gorliwa modlitwa, uczynki miłosierdzia, umartwienie, wstrzemięźliwość, post oraz jałmużna. W przypadkach, gdy nie można z przyczyn obiektywnych zachować wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych należy gorliwiej spełniać inne czyny pokutne.
Uprzywilejowaną formą pokuty w chrześcijaństwie był post, który na drodze zwyczaju stał się instytucją kanoniczną obowiązującą na mocy prawa objawionego i stanowionego. W czasach apostolskich wierni pościli przed Wielkanocą. W VII wieku w całym Kościele wprowadzono post czterdziestodniowy, a następnych wiekach ustanowiono post w wigilie niektórych uroczystości.
Na mocy Kodeksu Prawa Kanonicznego wiernych Kościoła katolickiego obowiązuje wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych. Dotyczy to osób, które ukończyły 14 rok życia. Wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych obowiązuje we wszystkie piątki w ciągu, chyba, że w dany piątek przypada uroczystość liturgiczna; wtedy nie ma obowiązku zachowania wstrzemięźliwości. W Wigilię Uroczystości Narodzenia Pańskiego (24 grudnia) według wykładni Konferencji Episkopatu Polski nie obowiązuje powstrzymanie się od spożywania pokarmów mięsnych. Niemniej jednak ze względu na polską tradycję i wyjątkowy charakter tego dnia, również gdy wypada w niedzielę, zaleca się zachowanie w tym dniu wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych.
Oprócz wstrzemięźliwości czynem pokutnym jest również post. Polega nie tylko na zaniechaniu spożywania potrwa mięsnych, ale także na ograniczeniu ilości spożywanych potraw, jak również ograniczeniu ich częstotliwości. Post obowiązuj e wszystkich, którzy ukończyli 18 rok życia aż do rozpoczęcia 60 roku życia. Post obowiązuje w dwa dni w ciągu roku: w Środę Popielcową oraz w Wielki Piątek Męki Pańskiej.
Zaleca się także, aby rodzice oraz duszpasterze troszczyli się o wychowanie do wstrzemięźliwości i postu tych, którzy ze względu na wiek nie są jeszcze związani prawem postu i wstrzemięźliwości. W ten sposób powinni być oni wprowadzani w autentycznego ducha pokuty.
Czwarte przykazanie kościelne obok wstrzemięźliwości i postu mówi również o obowiązku powstrzymania się w dniach i okresach pokutnych od udziału w zabawach. Wczytując się w rozumienie pokuty w Katechizmie Kościoła Katolickiego i w sposób jaki nakazuje przeżywać „okresy i dni pokuty” oraz wskazania II Polskiego Synodu Plenarnego i dotychczasową praktykę przeżywania Wielkiego Postu, należy wychowywać do pokuty wewnętrznej, której istotą jest autentyczne nawrócenie. Do tego konieczne jest wyciszenie zewnętrzne, które pomaga w osiągnięciu powyższego celu. Stąd też, aby czas Wielkiego Postu pomógł nam w dobrym przygotowaniu się do przeżycia zbawczej tajemnicy Chrystusa należy dążyć do zdobycia panowania nad popędami i wolności serca. Dlatego ważną jest rzeczą powstrzymanie się od udziału w zabawach i innych imprezach kłócących się z pokutnym charakterem Wielkiego Postu. Te same wskazania konsekwentnie dotyczą wszystkich piątków całego roku jako dni pokutnych.
Niech przypomnienie zasad dotyczących praktyk pokutnych będzie okazją do przemyśleń naszych postaw i zachowań w kwestii ich realizacji w duchu miłości względem Boga i powołania nas wszystkich do świętości.

Piąte przykazanie: Troszczyć się o potrzeby wspólnoty Kościoła.

Troska, o której mowa w piątym przykazaniu kościelnym, należy do szczególnych zobowiązań moralnych, wynikających z faktu przynależności do wspólnoty wierzących od momentu chrztu świętego oraz z faktu przyjęcia sakramentu bierzmowania. Chrzest święty, przez który wierni stają się uczestnikami Mistycznego Ciała Chrystusa, Kościoła zobowiązuje do czynnego udziału w życiu społeczności kościelnej, zarówno na płaszczyźnie powszechnej jak i lokalnej . Zobowiązanie to jeszcze mocniej podkreśla sakrament bierzmowania, który umacnia więź chrześcijanian z Chrystusem i Jego Mistycznym Ciałem, wskazując jednocześnie na obowiązek dawania świadectwa wyznawanej wierze.
Oczywiście głębokim nieporozumieniem jest traktowanie tego przykazania, jako tylko i wyłącznie troskę o sprawy materialne. Kościół jako wspólnota ludzi wierzących rodzi też potrzeby duchowe, których zaspokajanie jest obowiązkiem wszystkich, którzy do tej wspólnoty przynależą. Każdy więc na miarę swych możliwości, zarówno materialnych jak i duchowych jest zobowiązany do zaradzania różnorodnym potrzebom wspólnoty Kościoła. To zobowiązanie opiera się także na poczuciu solidarności z braćmi i siostrami w wierze, z którymi wspólnie dążymy do zbawienia, wysłużonego wszystkim ludziom przez zbawczą Mękę, Śmierć i Zmartwychwstanie Chrystusa.
Piąte przykazanie w obecnym sformułowaniu jawi się jako „nowe” w porównaniu z poprzednim katalogiem przykazań kościelnych. W związku z omawianym przykazaniem warto przypomnieć zapis Kodeksu Prawa Kanonicznego, który w kanonie 222 stwierdza: „Wierni mają obowiązek zaradzić potrzebom Kościoła, aby posiadał środki konieczne do sprawowania kultu, prowadzenia dzieł apostolstwa oraz miłości, a także do tego, co jest konieczne do godziwego utrzymania szafarzy”.
Potrzeby Kościoła dotyczą zatem działalności kultycznej, ewangelizacyjnej, charytatywnej i utrzymania instytucji kościelnych, takich jak seminaria duchowne, szkoły i uczelnie katolickie.
W kontekście składania przez wiernych ofiar mszalnych oraz z okazji sprawowania sakramentów i sakramentaliów, prawodawca kościelny stwierdza, że: „Wierni składający ofiarę, aby w ich intencji była odprawiona Msza święta, przyczyniają się do dobra Kościoła oraz uczestniczą przez tę ofiarę w jego trosce o utrzymanie szafarzy” (KPK946). Zatem wierni, składając ofiary z okazji Mszy świętych odprawianych w ich intencjach, czynią to, aby pełniej uczestniczyć w trosce o materialne podstawy działalności Kościoła a także, aby pomóc Kościołowi w utrzymaniu tych, którzy sprawują święte posługiwanie oraz w zaradzeniu innym potrzebom.
Zwrócić też trzeba uwagę, iż we wspólnocie Kościoła nie brakuje ludzi potrzebujących pomocy zarówno duchowej jak i materialnej. Wszelkie ludzkie biedy - i te materialne i duchowe - wymagają od każdego wiernego odpowiedzialności w duchu miłości bliźniego, do której zachęca nas Chrystus: „Przykazanie nowe daję wam, abyście się wza¬jemnie miłowali, tak jak Ja was umiłowałem; żebyście i wy tak się miłowali wzajemnie” (J13, 34).
Do potrzeb duchowych można zaliczyć troskę o nowe powołania do stanu duchownego i zakonnego; troskę o sprawy Kościoła na misjach i Kościoła powszechnego.
II Polski Synod Plenarny, przypominając piąte przykazanie kościelne, zachęca wszystkich katolików do „wielkoduszności i ofiarności”. W dokumencie „Powołanie i posłannictwo świeckich” apeluje: „W różnorodnych środowiskach formacyjnych należy rozbudzać odpowiedzialność wiernych za potrzeby materialne parafii i diecezji [...] Wierni świeccy - przynajmniej ci, którzy nie zaniedbują praktyk religijnych, mają poczucie odpowiedzialności za potrzeby materialne Kościoła. Zwłaszcza starsze pokolenie, które nie należy do najlepiej sytuowanej części społeczeństwa, okazuje hojność we wspieraniu zarówno parafii, jak i różnych inicjatyw o szerszym zakresie. W młodszym pokoleniu jednak zaznacza się zmniejszenie odpowiedzialności materialnej za Kościół” (p. 34 i 44).
Wróć do spisu treści